آموزش و ارتقای سلامت
 
معرفی واحد آموزش و ارتقائ سلامت
    واحدآموزش وارتقای سلامت،  با توجه به سیاست­های دفترآموزش و ارتقای سلامت  وزرات بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی  به منظور تحقق اهداف عمده ارتقاء دانش و مهارتهای فنی منابع انسانی سلامت ، ارتقاء کیفی و کمی برنامه های آموزش سلامت و تعالی رفتارهای سالم  فعالیت می نمایندو از آن جایی که ارتقای سلامت جزء لا ینفک رویکردهای این واحد می باشد اشاره ای گذرا به مبحث ارتقای سلامت می نماییم .
   ارتقای سلامت (( Health promotion یکی از علوم جدید اما کاربردی در حوزه سلامت است که تعریف ساده آن عبارت است از "فرآیند توانمند سازی مردم در شناخت وکنترل عوامل تأثیر گذاربر سلامت فردی واجتماعی وتصمیم گیری صحیح  در انتخاب  رفتار های سلامت محور ودر نتیجه شیوه زندگی".پس بنابراین، در یک  بیان سادهمی توان گفت که "ارتقای سلامت"، علم و هنر کمک به مردم برای تغییر شیوه زندگیشان برای داشتن یک وضعیت سلامت پایدار می باشد.
دانشمندان و صاحبنظران علوم سلامت معتقدند که مباحث ارتقای سلامت فراتر از تنها توجه کردن به عوامل تاثیرگذار بر وضعیت سلامت افراد و جامعه است. در واقع در مورد مباحث ارتقای سلامت می بایستی به سه حوزه مهم شامل: 1. سلامت جامعه، 2. پیشگیری از بروز بیماری های مزمن و واگیر و 3. کاهش بروز خطرات توجه شود. چون که توجه به این حوزه ها منجر به کسب راهنمایی های لازم برای بهبود مداخلات، سیاست ها و برنامه های مرتبط با موضوعات سلامت می شود، برای مثال، در حوزه سلامت جامعه، هدف باید بهبود وضعیت عدالت در جامعه برای بهره مندی از سلامت کامل جسمی، روحی و اجتماعی برای تمامی افراد و گروه های موجود در جامعه باشد که در این زمینه استفاده از سیاست های سلامت محور برای اقشار مختلف جامعه ضروری است. در حالی که در حوزه پیشگیری از بروز بیماری های مزمن و واگیر، توجه به اقدامات مرتبط با سلامت عمومی که منجر به پیشگیری از بروز بیماری ها و کاهش مرگ و میرها و ناتوانی ها می شود، به عنوان هدف مهم مد نظر می باشد. در حوزه کاهش خطرات نیز باید به اقداماتی توجه نمود که منجر به کاهش عوارض اجتماعی و اقتصادی ناشی از رفتارهای پرخطر مرتبط با سلامتی می شود.
بنابراین بر اساس این دیدگاه در مورد حوزه های مرتبط با بحث ارتقای سلامت، در یک تاریخچه مختصر، اولین بار در سال 1974 با بیانیه وزیر بهداشت کشور کانادا به موضوع ارتقای سلامت به عنوان یک موضوع مهم جهانی توجه گردید، اگرچه در سال 1978 و در کنفرانس آلماتا مباحثی مبنی بر توجه بیشتر به مبحث ارتقای سلامت در سطح دنیا مطرح گردید، اما نقطه عطف توجه کاربردی به علم ارتقای سلامت مربوط به کنفرانس بین المللی اتاوا کانادا در سال 1986 می باشد که منجر به تدوین منشور اتاوا گردید که تا امروزه هم این منشور به عنوان یک راهنمای کاربردی برای ارتقای برنامه های سلامت مطرح می باشد. در واقع منشور اتاوا دارای پنج رکن اصلی به شرح موارد زیر می باشد:
·         ایجاد سیاست عمومی سلامت محور.(Build Healthy Public policy)
·         توسعه محیط های حامی سلامت (Create Supportive Environment).
·         تقویت اقدامات جامعه در خصوص سلامت (Strengthen Community Actions).
·         توسعه مهارت های فردی (Develop Personal Skills).
·         بازنگری سیستم خدمات سلامت (Reorient Health Services). 
در واقع جامعیت این پنج رکن منشور اتاوا تا حدی است که اگر در مورد توسعه یا ارتقای وضعیت سلامت جامعه به این ارکان توجه شود، به سادگی می توان در عمل پیشرفت وضعیت سلامت را در جامعه به طور واضح مشاهده نمود. در حقیقت، برای ارتقای وضعیت سلامت جامعه نیاز به تمرکز بر یکسری استرات‍ژی های منطبق بر افراد، خانواده، گروه ها و جامعه می باشد که با کاربرد منشور اتاوا می توان به بسیاری از این استراتژی ها جامه عمل پوشاند. البته باید توجه نمود که برای اجرای استراتژی های مختلف تحت سیستم منشور اتاوا باید به هفت عنصر اصلی توجه نمود:
1.       ارتباطات در نظام سلامت(Health Communication): در واقع کاربرد روش ها و متدهای مختلف و به روز ارتباطی می تواند نتیجه اش تاثیر بر روی افراد، جامعه و سازمان ها برای ارتقای وضعیت سلامت کلی جامعه شود. برای مثال استفاده از سامانه های الکترونیکی مانند نرم افزارهای رایانه ای، سامانه های تلفن همراه و اینترنت می توانند به عنوان ابزار مناسبی برای افزایش ارتباطات مردم در جهت ارتقای وضعیت سلامت جامعه مطرح باشند.
2.       آموزش سلامت(Health Education): جزء مهم دیگری که نقش کلیدی برای موفقیت برنامه های ارتقای سلامت دارد، بالابردن سواد سلامت و افزایش دادن مهارت های لازم برای داشتن یک زندگی سالم در بین مردم جامعه می باشد. به عبارت ساده تر با اجرای دوره های آموزشی مستقیم و استفاده از رسانه های مختلف آموزشی (به عنوان روش غیر مستقیم) می توان سواد جامعه را در مورد موضوع سلامت تا حد زیادی بالا برد.
3.       کمک های شخصی و متقابل(Self-Help/ Mutual Aid): فرآیندی است که بوسیله آن می توان مشخص کرد که چه افراد و سازمان هایی با چه روش هایی می توانند تجربیات و تخصص های خود را برای بهبود یا ارتقای وضعیت سلامت در اختیار سایر افراد و سازمان های نیازمند به آن تجربیات و تخصص ها قرار دهند. برای مثال اگر در جامعه ای احتمال شیوع یک بیماری واگیردار مانند سل داده می شود، مسئولین و صاحبنظران آن جامعه باید مشخص نمایند که چه افراد و سازمان هایی می توانند با چه روش هایی در کنترل و پیشگیری از بروز بیماری کمک نمایند.
4.       تغییرات سازمانی(Organizational change): یکی از موارد مهمی که باید توجه شود فعالیت با سازمان ها و نهادهای دیگر مانند مدارس، دانشگاه ها، محیط های اداری و کارخانه ای، بیمارستان ها برای ایجاد محیط های حامی سلامت در این مراکز می باشد که بوسیله این مراکز حامی سلامت بتوان مردم را تشویق کرد تا وضعیت سلامت بهتر و پایدارتری داشته باشند. برای مثال، اگر در برنامه ای هدف، ارتقای وضعیت تغذیه دانش آموزان مدارس باشد، باید فعالیت هایی انجام گیرد که منجر به ارائه مواد غذایی سالم و مغذی در بوفه های مدارس گردد.
5.       توسعه های اجتماعی و بسیج نیروها (Community Development and Mobilization): در حقیقت تشکیل انجمن ها و کارگروه هایی که بتوانند باعث بهبود شاخص های سلامتی و شیوه زندگی (مانند تغذیه، فعالیت بدنی، سلامت روان، عدم استعمال دخانیات و ...) شوند، می توانند نهایتا منجر به ارتقای سلامت کل جامعه گردند. در این مورد مثال واضح می تواند پیشگیری از بروز بیماری ایدز با ایجاد انجمن ها و بسیج های اطلاع رسانی (Campaign)مختلف در سطح جامعه باشد.
6.       جلب حمایت های همه جانبه(Advocacy): در یک تعریف ساده عبارت است از استفاده بهینه از فعالیت هایی که بطور فردی یا جمعی برای حمایت از اهداف یک برنامه ارتقای سلامت در سطح جامعه در حال انجام هستند یا می بایستی انجام شوند. برای مثال کلیه فعالیت هایی که توسط شهرداری ها، وزارت بهداشت، وزارت ورزش و صدا و سیما برای بالا بردن تحرک و فعالیت های بدنی در سطح جامعه می بایستی انجام گیرد یا در حال انجام می باشد، می تواند به عنوان یک نمونه آشکار جلب حمایت های همه جانبه باشد.
7.       توسعه سیاست های سلامت (Policy Development): فرآیند تدوین و تولید قوانین و دستوراتی است که باعث می شود که سلامت جامعه به خوبی تداوم یابد، به علاوه این که می تواند زمینه ای برای هر فرد جامعه ایجاد نماید که به راحتی بتواند رفتارهای سلامت محور را در زندگی روزمره خود انتخاب نماید. در این مورد مصرف نمک های ید دار در سطح جامعه ایران می تواند یک مثال مشخص باشد که با تدوین قوانین اجرایی، امروزه اکثریت قریب به اتفاق مردم از نمک یددار استفاده می کنند که این امر باعث بهبود سلامت مردم و کاهش شیوع بیماری کم بود ید (گواتر) در سطح جامعه شده. به علاوه این که تدوین این قانون باعث شده که هر فردی در جامعه این امتیاز را داشته باشد که در زمان تهیه و مصرف نمک، از نوع نمکی استفاده نماید که بیشترین تاثیر را بر روی سلامتی او دارد.   
 در نتیجه با توجه به این هفت عنصر و برای این که بتوان ارکان منشور اتاوا را در جامعه برای ارتقای وضعیت سلامت به مرحله اجرا گذاشت، می بایستی برنامه ریزی های لازم در این زمینه انجام گیرد. بنابراین ضروری است که در قدم اول، مفهوم برنامه ریزی را در مباحث سلامت دانست.